Jale Sancak, Yazar

 

 

 

 

 

 

 

 

KONU BAŞLIKLARI:

YARATICILIK

BİR ESERİN YARATICILIĞININ ANLAŞILMASI

AİLENİN YARATICILIKTAKİ ROLÜ VE KATKISI

USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİNİN YARATICILIKTAKİ ÖNEMİ                       

YARATICI BİR KİŞİNİN PROFİL ÖZELLİKLERİ

YARATICILIKTA RİTÜELLER

YARATICILIĞIN HAZIRLIK SÜREÇLERİ

1.SÜREÇ: RUHUN HAZIRLANMASI

2.SÜREÇ: GÖZLEM YAPARAK GÖRSEL ZEKAYI GELİŞTİRMEK

3.SÜREÇ: HAYAL KURMAK

İLHAM PERİSİNİN GELİŞİ

YARATICILIKTA BAŞARISIZLIK

TEKNOLOJİNİN YARATICILIĞA ETKİSİ 

GENÇLERE YARATICILIKLARINI GELİŞTİRMELERİ İÇİN ÖNERİLER

SİZİ ETKİLEYEN YARATICILAR, YARATICILIK İŞLERİNDEN ÖRNEKLER

 

 

YARATICILIK

ALPER ALMELEK: Yaratıcılığı nasıl tanımlıyorsunuz?

JALE SANCAK: Her insanda var olan bir yeti. Bununla birlikte çoğu zaman farkına varılmayan, bu nedenle de derinlerde uyutulan bir yeti. Öncelikle onu uyandırmak, sonrasında da işletmek gerekiyor. Ortaya çıkartıldığında bir düşünme biçimi, bununla ilişkili olarak da bir davranış biçimi olarak tezahür ediyor yaratıcılık. Bu düşünme-davranış biçiminden haz aldığımızdaysa artık ondan uzak durmak pek mümkün olmuyor, görme, gerçekleştirme biçimlerimiz de epeyce değişiyor. Var olmayan şeyleri varmışçasına düşleyebiliyor, olagelen şeyleri değiştirmek, formları bozmak, yeni, özgün formlar yaratmak-oluşturmak, olağan ve sıradan olanı sıradışı, olağanüstü hale getirmek istiyoruz. Kalıp düşüncelerden, önyargılardan, mevcut olana yaslanmaktan kurtuluyoruz. Yapılagelenleri başkalarından daha değişik, daha farklı biçimlerde yapmayı seçiyor, düşünce ve eylemde özgünlüğü hedefliyoruz yaratıcılıkla birlikte yolculuk etmeye başladıktan sonra. Tüm bunlar pek çok alanda pratik davranmayı, kolay çözüm üretmeyi de beraberinde getiriyor kanısındayım.

 

 

BİR ESERİN YARATICILIĞININ ANLAŞILMASI

ALPER ALMELEK: Bir eserin yaratıcı olduğuna nasıl karar veriyorsunuz? Yaratılan şeyin değerine nasıl karar verirsiniz?

JALE SANCAK: Dil, anlatım, kurgu, biçim açısından benzersiz, özgün oluşu yaratıcılığı apaçık gösteriyor. Yeni, farklı, bambaşka duygusu uyandırıyorsa bir yapıt yaratıcı bir edimin sonucudur. Yaratıcısının görme, algılama, düşünce biçimini de gösterir bize çoğu zaman.

 

 

AİLENİN YARATICILIKTAKİ ROLÜ VE KATKISI

ALPER ALMELEK: Çocukluğunuzda aileniz sizin sanatınıza destek oldular mı?

JALE SANCAK: Çok kitap okunan bir evde, tiyatroya, sinemaya meraklı bir ailenin içinde büyüdüm. Okuma yazma bilmediğim ilkokul öncesi dönemde annem de, babam da kitap okurlardı bana. Annem beni ve kardeşimi sürekli çocuk tiyatrosuna ve çocuk filmlerine götürürdü. Radyoda da-televizyonun olmadığı dönemlere denk düşer çocukluğum. Radyo tiyatrosu, klasik müzik ve kültür-sanat programları dinlenirdi hep. Resim sergilerine gidilir, kentin tarihi mekânları gezilirdi sık sık. Böylece sanatçı olmasalar da sanata değer veren iki rol modelim vardı. Babaannem ise 1940’lı yıllarda masallar, öyküler yazan bir kadınmış. Yazmaya başladığımda da engel olmak yerine destek oldular bana. Sanırım bu ortam, sanatla çok erken tanışma o yaşlarda beni derinden etkiledi, katkısı oldu. Çünkü ilkokul sonlarına doğru, büyüklerin klasik ve pek de anlamlı olmayan, ‘Büyüyünce ne olacaksın” sorusunu, ya ressam ya yazar olacağım diye yanıtlıyordum bilinçsiz ama heyecanla.

 

 

USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİNİN YARATICILIKTAKİ ÖNEMİ  

ALPER ALMELEK:  Usta çırak ilişkisine inanıyor musunuz? Usta çırak ilişkisinin önemi nedir yaratıcılıkta?

JALE SANCAK: Eğer ustalarınız yaratıcı kişiler veya yaratıcı sanatçılarsa çok çok önemli kuşkusuz, size yaratıcılığı aşılıyor, sevdiriyor ve nasıl yaratıcı olunuru öğretiyorlar. Birer harika rol modeldir onlar. Çıraklar da hevesliyseler, işlerini seviyorlar, ilerlemek istiyorlarsa, hatta kendilerini adıyorlarsa ustaların izinden gitmek çok yararlı olacaktır.

 

 

YARATICI BİR KİŞİNİN PROFİL ÖZELLİKLERİ

ALPER ALMELEK: Sizce yaratıcı bir kişinin profili nasıl olmalıdır?

JALE SANCAK: Kalıpları sorgulamalı öncelikle. Klişelerden uzak durmalı. Kolaya kaçmamalı, çünkü yaratıcılık yoğun emek ürünüdür. Epeyce çalışmak, terlemek gerekir yaratıcı edim için. Yeniliklere açık olmalı, denemekten, deneyimlemekten, alacağı tepkilerden korkmamalı, bağımsız davranabilmeli yaratıcı olmak isteyen kişi. Yaratma cesareti dediğimiz şeyi oluşturan içi boş olmamak kaydıyla özgüven biraz da. Güven deyince sezgilerine güvenmeleri de hiç fena olmaz. Sabırlı, esnek, dinamik olmalılar öte yandan. Gözlemcilik, bilgi birikimi de epeyce önemli. Ve tabi estetik kaygısı taşımalılar.

 

 

YARATICILIKTA RİTÜELLER

ALPER ALMELEK: Yaratıcılıkta ritüelleriniz var mıdır? Nelerdir?

JALE SANCAK: Ritüellerim var diyemiyorum pek. Sigara içiyorum, sigarasız olmuyor. Galiba kötü bir örneğim bu açıdan. Evdeki masamdan başka bir yerde pek yazamıyorum. İlla orası olacak, bilmem buna ritüel denebilir mi? Bir de masamın dağınık olması gerekiyor. Düzenli bir masayı sevmiyorum. Belki de yazma ediminin kendisi bir ritüeldir.

 

 

YARATICILIĞIN HAZIRLIK SÜREÇLERİ

ALPER ALMELEK: Yaratıcılığın hazırlık süreçlerini nasıl uyguluyorsunuz? Algılıyorsunuz?

JALE SANCAK: Çok okuyarak, çok yazarak, çok soru sorarak ve hayata bakarak. Ben sokağı çok severim. Sokakta epeyce zaman geçiririm, sokağı, insanları, şehri, akıp gideni seyrederim. Bir yazar olarak değil bir insan olarak, belirli bir plan yapmadan. Bu tanıklıkları yahut çağrışımları getirir, bazen kışkırtıcı olur görülenler, ayrıca oralardan biriktirirsiniz de farkına varmadan. Sesler, renkler, yüzler, dokular bir potada toplanır. Bazen de bir avcı olarak (yaratmak için gayet kararlı) duruma, olaya veya mekâna dâhil olurum. İnsanlarla iletişim kurmak, birlikte olmak da yaratıcılık sürecine dahildir. Tabi tam tersi de olur, yazarken düşleyerek örmek, kurgulamak gibi.

1.SÜREÇ: RUHUN HAZIRLANMASI

ALPER ALMELEK: Derste Yaratıcılığı işlerken üç hazırlık sürecinden bahsediyorum. Tabi bunlar arka arkaya gelmek zorunda değil. İç içe de olabilir. Ama insanlar yaratıcı olmak için üç aşamadan geçiyorlar. Bunlardan bir tanesi ruhumuzu hazırlamak. İkincisi gözlem yapıyoruz ve üçüncüsü hayal kuruyoruz. Öğrencilerime egzersiz yaptırıyorum. Kendinizi huzurlu hissettiğiniz bir yere gidin ve kendi kendinize kalın düşünceler gelsin. Hatta küçük bir yansıma yazmalarını istiyorum. Kompozisyon yazmalarını istiyorum. Ben niye burayı seçtim ruhum huzura kavuşsun diye. Bunları tek tek size sormak istiyorum. Siz bu düşünceye katılıyor musunuz? Sizin kendinizi huzurlu hissettiğiniz, gittiğinizde mutlu hissettiğiniz bir yer var mı? Eviniz olabilir, atölyeniz olabilir, Belgrad ormanı ya da Taksim olabilir ya da bir bank herhangi bir yer? Siz bu ruhu arındırmaya inanıyor musunuz, iyi olduğunu düşünüyor musunuz?

JALE SANCAK: Bunu bilmiyorum doğrusu, çünkü disiplinli, sürekli, ders çalışır gibi yazan biri olduğum, böyle çalışmayı sevdiğim için bir ön hazırlık veya bunun gibi bir şey denemedim hiç. Masaya yazmak üzere oturmam yeterli benim için.

 

 

2.SÜREÇ: GÖZLEM YAPARAK GÖRSEL ZEKAYI GELİŞTİRMEK

ALPER ALMELEK: İkinci hazırlık süreci gözlem yapmak. Siz gözlemi geliştirmek için ne önerirsiniz?

JALE SANCAK: Elbette pek mümkün, gözlem dediğimizde salt insanları değil mekânı, atmosferi, nesneleri, şekilleri, renkleri, ışığı ve doğayı da görüyoruz. Bütün bunlar uyarıcı nitelikteler, duyularımızı ve zihnimizi harekete geçirir, böylelikle düş gücümüzü harekete geçirir, zenginleştirir, düşleyebilmemizi kolaylaştırırlar. Görsel zekanın gelişmesinin yaratıcılığa epeyce katkı sağladığı bir gerçek elbette.

 

 

İLHAM PERİSİNİN GELİŞİ

ALPER ALMELEK: İlham Perisi gelince ne hissediyorsunuz?

JALE SANCAK: İlham perisi değil bana göre karşılaşmalar var. Kışkırtıcı karşılaşmalar, etkilenmeler. Bazen bir ses ya da sessizlik, bir bakış, bir isim, birkaç sözcük, bir nesne, bazen bir olay ya da durum… Size çarpan, etkisi altına alan, sarsan… Bazen de bir hiçlik, yokluk, düş içinde bir arayış, düşleme, bir karşılaşma yaratma, yazma isteği. Bazen sırf yaratıcı olmayı sevmek meselesi. Yaratıcılıkta başarısız olunabilir tabi ama ben olmadığım kanısındayım, çünkü bu eylem görünür kaybolur, tutamazsanız elinizden kaçacak bir şey değil. Yaratıcılık hedeflemeyle, denemekle, çalışmakla, emek vermekle gerçekleşir. Tüm bunları yaptığınızda, deneyim kazanıp kendi yönteminizi de oluşturduğunuzda başarısız olmak için bir neden yoktur. Elbette söylediklerim kendi alanımla sanatla ilgili.

 

 

TEKNOLOJİNİN YARATICILIĞA ETKİSİ

 ALPER ALMELEK: Teknolojinin sizin branşınıza etkisi nedir?

JALE SANCAK: Teknoloji yaratıcılık konusunda olumlu veya olumsuz bir etki yapmıyor benim üzerimde. İşimi kolaylaştırdığı bir gerçek, özellikle bilgisayar kullanımı, yanı sıra internet ve sosyal medya. Benim teknoloji ile ilintim de bunlarla sınırlı. Ben hâlâ edebiyatla, sanatın diğer dallarıyla, insanla, dışarıda akıp gidenle bileyliyorum yaratıcılığımı.

 

GENÇLERE YARATICILIKLARINI GELİŞTİRMELERİ İÇİN ÖNERİLER

ALPER ALMELEK: Genç yaratıcılara yaratıcılıklarını geliştirmeleri için ne önerirsiniz?

JALE SANCAK: Öncelikle yaratıcılık yetisine ve düş gücüne sahip olduklarını bilmeleri, buna inanmaları gerekiyor. İstesek de istemesek de ikisi de insana bağışlanmış müthiş güzel şeyler. Sonra da yaratıcı olmayı istemeleri, hedeflemeleri gerekiyor. Bunun insanın hayatını olumlu yönde değiştireceği, lezzet katacağı, içsel zenginlik getireceği tartışılmaz bana göre. Tabi herkes başkasından farklı olarak kendi yaratıcılığını geliştirmenin yollarını bulabilir. Sözgelimi yaratıcılıklarıyla harikalar yaratmış insanlardan haberdar olmak, etki alanlarını bilmek kişiyi bu konuda heveslendirebilir. Ayrıca hayata, insanların arasına karışmak, dünyayı ve insanı anlamaya çalışmak, iletişim kurmak, sosyalleşmek, mevcut gerçekliğe yaslanmamak hatta onu sorgulamak, bu konuda kuşkucu olmak yaratıcı olmanın kapılarını açacaktır. Bilimle, felsefeyle, sanatla yakınlaşmak, kitap okumak, sinema-tiyatro izleyicisi olmak, sanatsal bir uğraş edinmek, dünyayı tanımak için gezmek de katkı sağlayacaktır yaratıcılığa. Bu konuyla ilgili eğitimler ise hayli yararlı olacaktır.

 

 

SİZİ ETKİLEYEN YARATICILAR, YARATICILIK İŞLERİNDEN ÖRNEKLER 

ALPER ALMELEK: Sizin etkilendiğiniz yaratıcılar kimlerdir?

JALE SANCAK: Mimar Antoni Gaudi ve eseri La Sagrada Familia, ressam MarcChagall ve tabloları, Carl Orff ve Carmina Burana operası, Franz Schubert ve liedleri, Tolstoy ve Diriliş romanı, EttoreScola ve Özel Bir Gün Filmi ilk aklıma gelenler, İztvan Szabo ve Mefisto filmi. Ressam Gülsün Karamustafa ve Nedim Günsur, şair Edip Cansever, gene bizim edebiyatımızdan Ferit Edgü, Leyla Erbil, Selim İleri, Hulki Aktunç, tiyatrodan Genco Erkal, Fazıl Say ve Sait Faik sahne eseri… Tabi onlarla sınırlı değil, sayısız yaratıcı isim sayabiliriz ama bu liste epeyce uzayıp gider o zaman.

 

 

 

Load More Related Articles
Load More By seda melek bayramogllu
Load More In Türk Yaratıcılardan Esinler

Yanıtla

Your email address will not be published.Gerekli alanlar işaretlenmiştir. *

Check Also

Etkili Hitabet ve Başarılı Sunum Teknikleri

  4 Aralık 2019 tarihinde Decathlon Türkiye’nin tüm ...

FORMÜLÜM


Alper Almelek 1971’de dünyanın en güzel şehri olarak nitelediği İstanbul’da doğmuştur. University of Southern Maine ve Sonoma State University’de Siyasal Bilimler ve Müzik eğitimi (Opera Şarkıcılığı ve Piyano) görmüştür. 1995’te yurda dönüşü ertesinde 11 yıl boyunca aile işinde çalıştıktan sonra Siegwerk Corporation’ın Türkiye Genel Müdürü...
DEVAMINI OKU

TESTLER

KİTAP İNDEKSİ

INSTAGRAM KÖŞESİ

Instagram has returned invalid data.

İŞ’TE KAHKAHA